Afscheidsspeech Burgemeester J.P.J. Lokker

En wat waren het elf mooie maanden! Dank je wel voor de prachtige en inspirerende tijd die ik met jullie heb mogen doorbrengen. Samen hebben wij mogen bouwen aan die bijzondere gemeente Vijfheerenlanden. De fundamenten zijn gelegd, de hoekstenen gemetseld en de steigers hoog opgetrokken.

Burgemeester Jan Pieter Lokker tijdens zijn afscheidsspeechEn wat waren het elf mooie maanden! Dank je wel voor de prachtige en inspirerende tijd die ik met jullie heb mogen doorbrengen. Samen hebben wij mogen bouwen aan die bijzondere gemeente Vijfheerenlanden. De fundamenten zijn gelegd, de hoekstenen gemetseld en de steigers hoog opgetrokken. 

Vijfheerenlanden, de levendige nieuwkomer in de bijt van de provincie Utrecht. Zelfbewuste en loyale deelnemer aan bestuurlijke netwerken rond de stad Utrecht en Gorinchem. Zelfbewust omdat Vijfheerenlanden veel te bieden heeft! Geworteld in een rijk verleden is de nieuwe gemeente een boeiende mix van stedelijke en dorpse culturen met een even prachtig als uniek landelijk gebied. Glasstad Leerdam, de historische Vrijstad Vianen en Ameide, dat kleine, maar oh zo dappere stadje, waar sinds kort de hoogste vertegenwoordiger van de koning in de provincie Utrecht woont. En buiten de grenzen van en dorp en stad is er de uitgestrekte open ruimte waar iedereen het unieke Hollandse landschap kan ervaren. Kostbaar erfgoed waar we zuinig op moeten zijn. Een landschap dat kan worden aangemerkt als Landschap van Nationaal Belang. Immers, duurzame open ruimte waar de natuur zichzelf kan zijn is een belangrijke en onvervangbare waarde in zichzelf! Ons eigen kleine groene hart.

Traditioneel is het ook het werkgebied van de boer. Het beheer ervan wel een gedeelde verantwoordelijkheid van alle inwoners. Stedeling en plattelander. Boeren verdienen onze steun in de noodzakelijke transitie die zij moeten doormaken van gangbare naar circulaire en natuurinclusieve landbouw. De solidariteit met onze boeren komt het beste tot uitdrukking door een reële prijs te betalen voor het voedsel dat zij produceren. De tijd is echt voorbij dat consumenten voor een dubbeltje op de eerste rang zitten en de milieurekening uitsluitend bij de landbouw leggen. 

Ik heb genoten van de talrijke ontmoetingen met inwoners. Lief en leed heb ik met hen mogen delen. De vele mooie gesprekken met echtparen die al 60, 65 en zelfs 70 jaar bij elkaar zijn. Nog volop in het leven staan en voor wie het gewone heel speciaal is. Maar ik heb ook mogen delen in het leed van mensen. Leed dat zich afspeelt achter de voordeur. Het stille verdriet om de dood van een kind, armoede en schulden, verstoorde relaties, eenzaamheid en mensen die zich verloren en verlaten voelen in een samenleving die steeds ingewikkelder wordt. Dan is luisteren belangrijker dan praten. 

Alleen daarom al zouden we in Vijfheerenlanden misschien gehoor moeten geven aan de oproep van de nationale ombudsman om de ombudsfunctie van gemeenten verder te versterken. Het lot van onze inwoners ligt in toenemende mate in handen van geautomatiseerde processen en algoritmes. Dat mag niet gepaard gaan met een overheid die zich sluipenderwijs terugtrekt. Als inwoners zijn vastgelopen is het de verantwoordelijkheid van de gemeente om hen een stukje verder te helpen, ook over zaken waar wij niet over gaan. En meer nog. We moeten durven afwijken van het systeem, want de overheid is niet automatisch rechtvaardig omdat de computer het zegt. Bedenk wel dat als onze inwoners het gevoel hebben geen greep te hebben op de ontwikkelingen in de samenleving en het gevoel hebben buitenstaander te zijn, maakt het de democratie gevoelig voor de al te gemakkelijke retoriek van het populisme.

En wat zou het dan mooi zijn als wij met elkaar een nieuw huis bouwen waar inwoners, ambtenaren en bestuurders zich thuis voelen. Een huis van de gemeente dat ruimte biedt elkaar te ontmoeten, het gesprek met elkaar te voeren over leven en overleven in Vijfheerenlanden of om zomaar van de beste koffie te genieten die in Vijfheerenlanden wordt geschonken.  Een echt huis van de gemeenschap, waar de leden van die gemeenschap ook altijd terecht kunnen. En heb ik het dan over een nieuw gemeentehuis? Ja, inderdaad. Daar moet u het de komende maanden met elkaar over hebben. De huidige situatie deugt niet, voor niemand en is bovendien te kostbaar. Het zou mooi zijn als de raad begin 2020 het initiatief daartoe zou nemen. 

In de Kamerbrief van 18 oktober jl. over de toekomst van het openbaar bestuur, zegt de Minister van Binnenlandse Zaken dat zij de verbondenheid van de inwoners met het gemeentebestuur wil versterken om daarmee de democratische legitimiteit van de overheid te vergroten. Door de wijze waarop de strategische visie Focus35 tot stand is gekomen is concreet gehoor gegeven aan die oproep. De inwoners, als voornaamste aandeelhouders en medespelers van het openbaar bestuur, hebben bewust het eerste woord gekregen en u als de vertegenwoordigers van diezelfde inwoners krijgt het tweede en laatste woord. Door de gekozen werkwijze is de visie bij uitstek de uitdrukking van een politiek van de menselijke nabijheid. Een nabijheid die zich laat vertalen in wat ik zou willen noemen verantwoordelijke betrokkenheid van inwoners om het algemeen belang van Vijfheerenlanden te dienen.

In de strategische visie staan de uitgangspunten voor toekomstig beleid helder en duidelijk geformuleerd. Focus2035 volgt de actuele trends en ontwikkelingen in onze samenleving en verbindt ecologische, sociale en financiële waarden met elkaar en dus gericht op het samen bouwen aan een duurzame samenleving.  Deskundige en enthousiaste ambtenaren stonden naast de inwoners om ideeën en wensen te vertalen in oplossingsrichtingen van de grote en kleine opgaven waar onze gemeente en haar inwoners voor staan. Het college popelt vervolgens om aan de slag te gaan en concreet handen en voeten te geven aan de gekozen richting. 

De visie past ook in de overtuiging dat onze samenleving de afgelopen tijd uit balans is geraakt door de dominante invloed van de markt. Waar eerder markt, overheid en maatschappelijke organisaties elkaar in evenwicht hielden zien wij de laatste decennia dat de markt het heeft gewonnen van de staat. Met als gevolg een grotere ongelijkheid tussen mensen. Het is van groot belang dat de overheid zijn positie terugveroverd door als aanvoerder van het maatschappelijk debat de grote thema’s van de toekomst te agenderen en de juiste voorwaarden te scheppen voor een maatschappij waar mensen zich veilig voelen, goed onderwijs krijgen en zorg op maat ontvangen. En dat zijn precies de onderwerpen die op lokaal niveau zijn voornaamste uitwerking krijgen.

Een meer sturende rol van de overheid in de netwerksamenleving is dus nodig. De roep van inwoners om meer leiderschap en sturing klinkt steeds luider. De maatschappelijke opgaven, zowel collectief als individueel, zijn dermate complex geworden, dat de overheid als gelegitimeerd bestuur die leidende rol kan en moet vervullen. Juist in de lokale democratie komen leiderschap, interactie met de inwoners en democratische besluitvorming samen. Dat is besturen anno 2019. 

Tot slot nog een woord over een van de centrale thema’s van onze tijd: vrijheid. Volgend jaar vieren wij dat wij 75 jaar zijn bevrijd. Terecht een mijlpaal in de geschiedenis van Nederland en Europa. Vijfenzeventig jaar vrede en welvaart. Na 1945 kwamen eerst de jaren van wederopbouw. De algehele schaarste dwong ons om zuinig te zijn. Investeren was het parool. Daarna brak een periode aan van toenemende welvaart en consumptie. De jaren van het te weinig, werden jaren van het te veel. 

Intussen zijn we in een tijd gekomen waarin de nadelen van het teveel het leven zelf bedreigt en de onbegrensde mogelijkheden van nieuwe technologie ons tot slaaf dreigt te maken. Gretige consumenten als wij zijn, begerig naar nog meer spullen, nog meer vrienden, likes en aandacht vinden wij het goed dat de Google’s en Facebook’s van onze tijd steeds meer sturing geven aan ons leven. Honderden miljoenen mensen zijn inmiddels gevangen in het netwerk van webdiensten of geloven dat de virtuele wereld de echte wereld is. De zogenaamde gratis diensten via talrijke app’s vergemakkelijken weliswaar het leven, maar het kost mensen hun privacy en autonomie, want alle informatie die mensen via internet delen wordt systematisch verzameld en gebruikt om het gedrag van mensen te voorspellen en te beïnvloeden. Met deze continue dataroof worden miljarden verdiend en raken mensen hun vrijheid kwijt, worden kwetsbaar voor talrijke vormen van manipulatie. 

Daarom is het nodig dat er een onafhankelijke autoriteit komt die toezicht houdt op de machtige digitale platforms die ons leven sturen en controleren. Lokaal kunnen wij bevorderen dat op basisscholen en middelbare scholen structureel aandacht wordt geschonken om kinderen bewust te maken van deze aanvallen op hun vrijheid en deze nieuwe vorm van slavernij. 

Vijfheerenlanden is er nog niet! Er is een enorme bouwopgave, terwijl de winkel intussen openblijft. Dat vraagt veel van inwoners, bestuurders en ambtenaren. Dat vraagt ook veel van u! In het afgelopen jaar heeft u getoond voluit te willen gaan voor Vijfheerenlanden en haar inwoners. Geen politiek gekissebis, scoredrift of elkaar de maat nemen. Houden zo! 

Dank aan allen die mij het werk in de gemeente mogelijk hebben gemaakt. De medewerkers, het college, bodes, schoonmakers en secretaresses. Dank aan jullie voor het in mij gestelde vertrouwen, de vele goede gesprekken en de enorme inzet om er samen iets van te maken. Heel veel dank aan de griffie! Krista’s Angels en Joost-Jan. Het ga jullie en onze inwoners buitengewoon goed in deze buitengewone gemeente.