Antwoorden op individuele vragen over zaak Niemans

In de week van 11 januari 2021 deed het gemeentebestuur van de gemeente Vijfheerenlanden een oproep aan inwoners om vragen over de zaak Niemans in te sturen. Aan deze oproep hebben diverse inwoners gehoor gegeven. We bedanken iedereen die de moeite heeft genomen om vragen in te dienen.

In de week van 11 januari 2021 deed het gemeentebestuur van de gemeente Vijfheerenlanden een oproep aan inwoners om vragen over de zaak Niemans in te sturen. Aan deze oproep hebben diverse inwoners gehoor gegeven. We bedanken iedereen die de moeite heeft genomen om vragen in te dienen.

Tijdens de vergadering van de gemeenteraad op 3 februari 2021 zijn de meest gestelde vragen mondeling beantwoord. In dit document is het volledige overzicht opgenomen van alle vragen die gesteld zijn en de antwoorden daarop. Alle individuele vraagstellers hebben per e-mail antwoord gekregen.

Categorieën 

De binnengekomen vragen zijn onderverdeeld in vier categorieën:

Categorie 1 Inleiding

De vragen die in deze categorie zijn opgenomen maken duidelijk hoe dit onderwerp leeft onder de inwoners van de gemeente Vijfheerenlanden. 

Categorie 2 Vóór de fusie

In deze categorie zijn vragen opgenomen over de zaak Niemans in relatie tot het handelen van de gemeente Vianen in deze zaak. 

Categorie 3 Tijdens de fusie

In deze categorie zijn vragen opgenomen over de zaak Niemans tijdens de fusieperiode van de voormalige gemeenten Leerdam, Vianen en Zederik tot de gemeente Vijfheerenlanden. 

Categorie 4 Ná de fusie

In deze categorie zijn vragen opgenomen die gaan over de gevolgen van de zaak Niemans voor de toekomst.

1 Inleiding

1. Kan gemeente Leerdam hier nog onderuit komen?

Wij gaan ervan uit dat u hiermee bedoelt of de fusie terug is te draaien. Hierop hebben wij het volgende antwoord:

Nee, dit is voor ons geen optie. De gedachte achter onze fusie is immers nog steeds actueel: namelijk dat de gemeente Vijfheerenlanden een mooie en sterke plattelandsgemeente is met dorpen en steden die elkaar onderling kunnen aanvullen en versterken. En door onze schaalgrootte is de gemeente Vijfheerenlanden in staat om ook regionaal actief betrokken te zijn bij besluiten die onze gemeente aangaan en bij besluiten die onze gemeente verder kunnen versterken. Zelfs al zou het beëindigen van de fusie worden overwogen, dan is dat geen oplossing voor ons huidige probleem. We kunnen immers niet drie jaar terug in de tijd. Het beëindigen van de fusie zal in de praktijk het opsplitsen van de huidige gemeente betreffen. En dat is in de praktijk dus een gemeente die door de uitspraak in de zaak Niemans van het Gerechtshof Den Haag van december jl. helaas een stuk minder vermogend is, dan zij was. Overigens kost het beëindigen van de fusie ook geld.

2. Kunnen we er nog uitstappen en wat gaat dat ons kosten?

Zie het antwoord op vraag 1.

3. Heeft de gemeente nog meer lopende rechtzaken die al langer dan 10 jaar duren?

Nee, dit is de enige langdurige rechtzaak.

4. Is de raad en/of het college ook van mening dat we als samengevoegde dorpen solidair moeten zijn met elkaar, omdat ook de inwoners van Vianen er helemaal niets aan kunnen doen?

Jazeker. De gedachte achter onze fusie is immers nog steeds actueel: namelijk dat de gemeente Vijfheerenlanden een mooie en sterke plattelandsgemeente is met dorpen en steden die elkaar onderling kunnen aanvullen en versterken. En door onze schaalgrootte is de gemeente Vijfheerenlanden in staat om ook regionaal actief betrokken te zijn bij besluiten die onze gemeente aangaan en bij besluiten die onze gemeente verder kunnen versterken.

5. Zijn de raadsleden ook van mening dat het geen enkele zin heeft om nu te gaan praten over zaken als terugdraaien van herindeling, maar dat juist vanwege de grootte van / solidariteit in Vijfheerenlanden het gesprek met de provincie Utrecht beter gevoerd kan worden?

Zie het antwoord op vraag 4.

6. Bent u bereid te erkennen dat de "geboorte" van de gemeente Vijfheerenlanden niet bepaald gelukkig is geweest?

Zie het antwoord op vraag 4. 
Daar verandert de uitspraak Niemans niets aan.

7. Bent u bekend met het besluit tot splitsing van de voormalige gemeente Haaren?Zo ja, bent u bereid om een burgerpeiling te houden over de keuzemogelijkheid om de gemeente Vijfheerenlanden te splitsen?

Met dat besluit zijn wij bekend. Maar zelfs al zou het beëindigen van de fusie worden overwogen, dan is dat geen oplossing voor ons huidige probleem. We kunnen immers niet drie jaar terug in de tijd. Het beëindigen van de fusie zal in de praktijk het opsplitsen van de huidige gemeente betreffen. En dat is in de praktijk dus een gemeente die als gevolg van de uitspraak in de zaak Niemans van het Gerechtshof Den Haag van december 2020. helaas een stuk minder vermogend is, dan zij was. Overigens kost het beëindigen van de fusie ook geld.

8. Kan de fusie niet teruggedraaid worden en de gemeente Vianen als enige failliet verklaard worden?

Zelfs al zou het beëindigen van de fusie worden overwogen, dan is dat geen oplossing voor ons huidige probleem. We kunnen immers niet drie jaar terug in de tijd. Het beëindigen van de fusie zal in de praktijk het opsplitsen van de huidige gemeente betreffen. En dat is in de praktijk dus een gemeente die als gevolg van de uitspraak in de zaak Niemans van het Gerechtshof Den Haag van december 2020 helaas een stuk minder vermogend is, dan zij was. Overigens kost het beëindigen van de fusie ook geld.

9. Is het nog mogelijk om deze fusie ongedaan te maken want als inwoners van Ameide hoeven wij hier niet voor op de draaien. En gewoon zoals het was bij Zuid-Holland terug te keren.

Zie het antwoord op vraag 8.

10. Een voorstel zou kunnen zijn om met de familie Niemans te overleggen indien het hoger orgaan geen thuis geeft, om industrieterrein en bouwgrond voor huizen te verkopen tot een bepaald bedrag bijv. € 60 miljoen in de diverse plaatsen binnen Vijfheerenlanden om de zaak op te lossen.

Dit is helaas geen oplossing voor dit vraagstuk. Die bouwgrond en industrieterreinen zijn immers niet in ons bezit. 

11. De herindeling naar gemeente Vijfheerenlanden is een puur politieke aangelegenheid geweest. Het volk is in deze niet gehoord. Wij snappen ook wel dat de regerende partijen en het college door het volk zijn gekozen d.m.v. verkiezingen, maar waarom is er niet gekozen voor een referendum?

De voorkeur van de inwoners is zeker meegewogen. Maar uiteindelijk is de provinciekeuze een besluit geweest van de colleges en raden van de drie voormalige gemeenten. En een grote meerderheid van raadsleden van de drie gemeenten heeft ingestemd met de keuze voor de provincie Utrecht.

Overigens is het democratisch genomen besluit van de drie gemeenteraden tot fusie, pas genomen nadat er allerlei inwonersavonden en participatie (onder meer via enquêtes) hebben plaatsgevonden over de fusie. Veel inwoners, de colleges en de gemeenteraden van de drie gemeenten waren voor de fusie. Pas daarna is de keuze voor de provincie Utrecht een belangrijk vraagstuk geworden. Daar was een flink deel van de bevolking van Zederik niet voor en ook de gemeenteraad van Zederik in meerderheid niet. Deze provinciekeuze heeft echter niets te maken met de zaak Niemans. Want ook als de gemeente Vijfheerenlanden een Zuid-Hollandse gemeente was geworden, dan had die Zuid-Hollandse gemeente Vijfheerenlanden met de huidige problematiek te maken gehad.

12. Kan de herindeling per direct worden ontbonden?

Zelfs al zou het beëindigen van de fusie worden overwogen, dan is dat geen oplossing voor ons huidige probleem. We kunnen immers niet drie jaar terug in de tijd. Het beëindigen van de fusie zal in de praktijk het opsplitsen van de huidige gemeente betreffen. En dat is in de praktijk dus een gemeente die als gevolg van de uitspraak in de zaak Niemans van het Gerechtshof Den Haag van december 2020 helaas een stuk minder vermogend is, dan zij was. Overigens kost het beëindigen van de fusie ook geld.

13. Is het feitelijk mogelijk om de fusie ongedaan te maken? Zo nee, waarom niet?

Zie het antwoord op vraag 12.

2 Vóór de fusie

14. Waarom is de gemeente in 2017 niet akkoord gegaan met het schikkingsvoorstel van Niemans om € 52 miljoen te betalen? Wat was destijds het advies van de advocaat van de gemeente aan de gemeente? Kan ik een afschrift krijgen van dat advies (wet openbaarheid bestuur)?

De gemeente Vianen heeft tweemaal een schikkingsvoorstel gedaan. Na het verschijnen van het rapport van de commissie van deskundigen is een eerste schikkingsvoorstel gedaan van € 1,5 miljoen.

Na de uitspraak van het Gerechtshof Den Haag in 2017 is een schikkingsvoorstel gedaan van € 10 miljoen. Er was nog ruimte om verder te onderhandelen. Op het bod van € 10 miljoen deed Niemans een uiterste tegenbod van € 52 miljoen en wilde niet over een lager bedrag onderhandelen. 

De gemeente Vianen vond het door Niemans gedane uiterste bod veel te hoog en heeft geen tegenvoorstel meer gedaan. Het tegenbod van Niemans was namelijk veel hoger dan het door de gemeenteraad van Vianen vastgestelde onderhandelingsmandaat en ook veel hoger dan de door het Gerechtshof Den Haag vastgestelde schade van € 39 miljoen. Later heeft de gemeente Vijfheerenlanden aangegeven bereid te zijn te schikken binnen de bandbreedte van de uitspraak van het Gerechtshof van 8 augustus 2017.

Ook dat heeft niet tot een schikking geleid omdat Niemans toen een bedrag van € 72 miljoen vroeg.

De onderhandelingsadviezen zijn mondeling gegeven tijdens een besloten sessie van de gemeenteraad.

15. Klopt het dat er toezicht bestond op de begrotingen en jaarrekeningen van de voormalige gemeente Vianen door de provinciale toezichthouder, zijnde de provincie Utrecht?

De provincie Utrecht was in deze periode financieel toezichthouder van de gemeente Vianen. Als financieel toezichthouder ziet de provincie erop toe dat de gemeente een sluitende begroting heeft. Daarbij houdt de provincie toezicht op hoofdlijnen en vormt de begroting de basis van het toezicht. Elk jaar beoordeelt het college van Gedeputeerde Staten (GS) of de begroting structureel sluitend is. Structureel sluitend betekent dat de begroting structureel in evenwicht is: jaarlijks terugkerende lasten zijn gedekt door jaarlijks terugkerende baten. Daarnaast beoordeelt de provincie in hoeverre de raming (de schets van de begroting) realistisch is. Wanneer dit niet het geval is, beoordeelt Gedeputeerde Staten of zij verwacht dat dit evenwicht in de eerstvolgende jaren wel tot stand wordt gebracht. In de beoordeling kijkt de toezichthouder ook naar andere documenten, zoals de jaarrekening. In zijn toezicht op de gemeentebegroting heeft de toezichthoudende provincie dus geen verantwoordelijkheid voor het toezicht op – of de controle van – individuele gemeentelijke risico’s, zoals de zaak Niemans. Wel is het zo, dat vanaf eind 2017 (dus na de uitspraak van het Gerechtshof Den Haag) de provincie Utrecht aan de gemeente Vianen heeft gevraagd om de provincie Utrecht als toezichthouder actief te informeren over de zaak Niemans als daar aanleiding voor is. Dit is door de gemeente Vianen gedaan en vanaf 2019 ook door de gemeente Vijfheerenlanden.

16. Heeft de provincie Utrecht in zijn toezichthoudende rol ooit gewezen op het verkeerd ingeschatte risico met betrekking tot het Niemans dossier in het weerstandsvermogen van de voormalige gemeente Vianen?

Zie het antwoord op vraag 15.

17. Waarom heeft de gemeente haar bewering dat de tabel en de achterliggende vergelijking van Gabo (Niemans) niet kloppen op geen enkele wijze nader gespecificeerd? Juist nu blijkt dat het ontbreken van die specificatie heeft geleid tot een zo hoog schadebedrag. Hoe beoordeelt de gemeente deze toch wel ernstige omissie en deze gang van zaken?

Het ‘exploderen’ van het schadebedrag wordt niet veroorzaakt door de gebruikte kasstroomverschillen in IST- en SOLL. Dat de schade nu zo hoog uitkomt wordt veroorzaakt doordat het Hof heeft beslist dat het contant maken van de schade naar 1976 kan worden geschrapt en dat voor elk jaar tot en met 1988 en voor de restperiode de schade apart zal worden vastgesteld.

18. Waarom heeft de gemeente Vianen er voor gekozen in de jaarrekening over 2017 geen rekening te houden met het tussenarrest van Gerechtshof Den Haag? Er moeten m.i. wel hele sterke argumenten zijn die het aannemelijk maken van dit tussenvonnis af te wijken. Die vraag dringt temeer daar het belangrijkste geschilpunt lijkt te zijn het wel of niet meenemen van de component risico in de berekening van de schadesom. Hiervan heeft het Gerechtshof uitgesproken dat dit in strijd is met de rechtspraak. In feite is later door de Hoge Raad en recent door het Gerechtshof Den Haag van de juistheid van de uitspraak van het gerechtshof in 2017 uitgegaan. Ik zou graag de argumenten willen horen waarom m.b.t. de jaarrekening 2017 van de gemeente Vianen niet met de uitspraak van het Gerechtshof is gerekend.

Tot en met de jaarrekening 2017 is de hoogte van de voorziening Niemans in de jaarstukken Vianen opgenomen op basis van het meest recente door de gemeente Vianen gedane schikkingsvoorstel. Dat betrof dus een bedrag van € 1,5 miljoen in 2016 en € 10 miljoen in 2017. Immers, na de uitspraak van het Gerechtshof in 2017 stond nog beroep open bij de Hoge Raad. De uitkomst daarvan was nog niet bekend. Nadat het cassatieverzoek van de gemeente Vianen (vanaf 2019 de gemeente Vijfheerenlanden) in 2019 door de Hoge Raad is afgewezen is de voorziening Niemans in de jaarstukken 2018 verhoogd tot € 41 miljoen. De jaarstukken 2018 van de gemeente Vianen zijn door de raad van de gemeente Vijfheerenlanden vastgesteld in maart 2020. Vandaar dat de uitspraak 2019 van de Hoge Raad als “na balansdatum blijkende verplichting” nog in de jaarstukken 2018 is verwerkt.

19. Er kon destijds geschikt worden voor ca. € 40 miljoen maar de gemeente Vianen bood € 10 miljoen en daardoor werd er door geprocedeerd.

De gemeente Vianen heeft tweemaal een schikkingsvoorstel gedaan. Na het verschijnen van het rapport van de commissie van deskundigen is een eerste schikkingsvoorstel gedaan van € 1,5 miljoen. Na de uitspraak van het Gerechtshof Den Haag in 2017 is een schikkingsvoorstel gedaan van € 10 miljoen. Er was nog ruimte om verder te onderhandelen. Op het bod van € 10 miljoen deed Niemans een uiterste tegenbod van € 52 miljoen en wilde niet over een lager bedrag onderhandelen. De gemeente Vianen vond het door Niemans gedane uiterste bod veel te hoog en heeft geen tegenvoorstel meer gedaan. Het tegenbod van Niemans was namelijk veel hoger dan het door de gemeenteraad van Vianen vastgestelde onderhandelingsmandaat en ook veel hoger dan de door het Gerechtshof Den Haag vastgestelde schade van € 39 miljoen. Later heeft de gemeente Vijfheerenlanden aangegeven bereid te zijn te schikken binnen de bandbreedte van de uitspraak van het Gerechtshof van 8 augustus 2017.
Ook dat heeft niet tot een schikking geleid omdat Niemans toen een bedrag van € 72 miljoen vroeg.

20. Waarom is er toen niet geschikt? En kunnen de daarvoor verantwoordelijken aansprakelijk gesteld worden met name wethouder Wijnmalen?

De gemeente Vianen heeft meerdere malen geprobeerd om tot schikking te komen over de zaak Niemans. Deze schikkingsvoorstellen zijn door Niemans afgewezen. Er is geen sprake van een besluit om niet tot schikking over te gaan. Een schikking is niet eenzijdig af te dwingen. Voor een schikking is overeenstemming tussen partijen nodig. Binnen de bandbreedte die de gemeente voor ogen stond bleek geen overeenstemming mogelijk. Naar aanleiding van de uitspraak 2017 van het Gerechtshof Den Haag is door de gemeenteraad van Vianen (met instemming van de gemeenteraden van Leerdam en Zederik) een schikkingmandaat gegeven aan het college van Vianen van € 22 miljoen. Een eerste schikkingsvoorstel van € 10 miljoen is toen door Niemans afgewezen en beantwoord met een schikkingsvoorstel van € 52 miljoen. Dus ruim boven het door de gemeenteraad van Vianen afgegeven mandaat en ook ruim boven de door het Gerechtshof Den Haag gedane uitspraak. Door Niemans is toen ook aangeven dat er over dit bedrag niet onderhandeld kon worden. Om dit bedrag in perspectief te zetten: het bedrag van € 52 miljoen in 2017 betreft in euro’s van 1976 (zouden er toen al euro’s zijn geweest) een bedrag van ruim € 16 miljoen. De gemeente Vianen (en daarna de gemeente Vijfheerenlanden) was - en is - van mening dat dit bedrag (aan volgens Niemans gederfde winst) in geen verhouding staat tot de door Niemans in 1976 voorgenomen investering van ruim € 3,8 miljoen. Het schikkingsvoorstel 2017 van Niemans van € 52 miljoen stond ook in geen verhouding tot de door de commissie van deskundigen (in opdracht van het Gerechtshof Den Haag) gemaakte raming van maximaal circa € 15 miljoen (in euro’s van 2014). De gemeente Vianen heeft daarom in 2017 moeten besluiten om vooralsnog niet verder te gaan met een traject gericht op schikking en dus door te procederen.

21. Was het bedrag bekend?

Nee, het bedrag verandert als gevolg van nieuwe uitspraken van het Gerechtshof. Tot en met de jaarrekening 2017 is de hoogte van de voorziening Niemans in de jaarstukken Vianen opgenomen op basis van het meest recente door de gemeente Vianen gedane schikkingsvoorstel. Dat betrof dus een bedrag van € 1,5 miljoen in 2016 en € 10 miljoen in 2017. Immers, na de uitspraak van het Gerechtshof in 2017 stond nog beroep open bij de Hoge Raad. De uitkomst daarvan was nog niet bekend. Nadat het cassatieverzoek van de gemeente Vianen (vanaf 2019 de gemeente Vijfheerenlanden) in 2019 door de Hoge Raad is afgewezen is de voorziening Niemans in de jaarstukken 2018 verhoogd tot € 41 miljoen. Dat was het schadebedrag na de uitspraak van de Hoge Raad. Na de uitspraak van het Gerechtshof van december 2020. is het schadebedrag verhoogd naar € 92 miljoen.

22. Hoe hiermee (zaak Niemans) is omgegaan bij de fusie?

De gemeenteraden van de drie gemeenten zijn meerdere malen geïnformeerd en betrokken bij de weging van de goede en kwade kansen in de procedure en de te nemen vervolgstappen. Deze informatieverstrekking heeft wel steeds in vertrouwelijke bijeenkomsten plaatsgevonden, gelet op het feit dat deze zaak “onder de rechter” was. Tijdens de fusie zijn de drie gemeenteraden inhoudelijk en financieel geïnformeerd over de zaak Niemans. Ook na de uitspraak 2017 van het Gerechtshof Den Haag zijn de drie gemeenteraden meerdere malen (vertrouwelijk) geïnformeerd. Dit betrof de inhoud van de zaak alsook de mogelijke (financiële risico’s). Ook over het besluit om in cassatie te gaan bij de Hoge Raad zijn de drie gemeenteraden geïnformeerd. 

23. Gaat dit nog consequenties hebben voor de betrokken bestuurders en de accountant? (Uit de Feiten en Cijfers pagina blijkt dat het gereserveerde bedrag bij de fusie toch echt veel te laag was ingeschat, want na de uitspraak Gerechtshof 2017 had dit al €41m moeten zijn).

Tot en met de jaarrekening 2017 is de hoogte van de voorziening Niemans in de jaarstukken Vianen opgenomen op basis van het meest recente door de gemeente Vianen gedane schikkingsvoorstel. Dat betrof dus een bedrag van € 1,5 miljoen in 2016 en € 10 miljoen in 2017. Immers, na de uitspraak van het Gerechtshof in 2017 stond nog beroep open bij de Hoge Raad. De uitkomst daarvan was nog niet bekend. Nadat het cassatieverzoek van de gemeente Vianen (vanaf 2019 de gemeente Vijfheerenlanden) in 2019 door de Hoge Raad is afgewezen is de voorziening Niemans in de jaarstukken 2018 verhoogd tot € 41 miljoen. De jaarstukken 2018 van de gemeente Vianen zijn door de raad van de gemeente Vijfheerenlanden vastgesteld in maart 2020. Vandaar dat de uitspraak 2019 van de Hoge Raad als “na balansdatum blijkende verplichting” nog in de jaarstukken 2018 is verwerkt.

24. Waarom hebben de gemeentebesturen, toen de financiële uitkomst van de zaak Niemans volstrekt onzeker werd (tussenarrest Hof augustus 2017) en daarmee de financiële positie van de nieuwe gemeente, de fusie zonder nadere voorwaarden te stellen doorgezet?

De fusie was al vergevorderd en het wetgevingstraject voor de vorming van Vijfheerenlanden was al in uitvoering toen het Gerechtshof Den Haag in augustus 2017 zijn uitspraak deed. Het is daarvoor geen issue geweest tijdens het fusieproces omdat Vianen immers meer dan voldoende geld had gereserveerd voor een claim op basis van de toen bekende inzichten.

25. De provincie keuze was ook geen probleem. Tijdens de gesprekken is het wel anders geworden. Men wilde zo graag naar Utrecht om veel andere reden. Zoals bouwgrond, gebrek vitaliteit was ook zo’n kreet. Welke informatie kregen de raadsleden en wie verstrekte deze?

De gemeenteraden zijn meerdere malen geïnformeerd en betrokken bij de weging van de goede en kwade kansen in de procedure Niemans en de te nemen vervolgstappen. Deze informatieverstrekking heeft wel steeds in vertrouwelijke bijeenkomsten plaatsgevonden, gelet op het feit dat deze zaak “onder de rechter” was. Ook na de uitspraak 2017 van het Gerechtshof Den Haag zijn de drie gemeenteraden meerdere malen (vertrouwelijk) geïnformeerd. Dit betrof de inhoud van de zaak alsook de mogelijke (financiële risico’s). Ook over het besluit om in cassatie te gaan bij de Hoge Raad zijn de drie raden geïnformeerd. 
Deze informatievoorziening is volledig geweest. Na de uitspraak 2017 van het Gerechtshof Den Haag zijn de drie gemeenteraden betrokken bij besluitvorming en uitvoerig geïnformeerd. Deze informatieverstrekking betrof niet alleen de inhoud van de zaak en de mogelijke financiële risico’s, maar ook de argumenten om in cassatie te gaan. Ook is (als onderdeel van het fusietraject) door accountants in 2015 de financiële positie van de drie fusiegemeenten onderzocht. Daarover is onder meer gerapporteerd aan de drie gemeenteraden. Wat betreft de zaak Niemans hebben de accountants in 2015 geconcludeerd, dat de gemeente Vianen ruim voldoende middelen had gereserveerd om een eventuele schadevergoeding in verband met de zaak Niemans te betalen.

26. Werd deze gegeven door een onafhankelijke deskundige of door bij de voorbereiding van de herindeling betrokken bestuurders?

De keuze voor de provincie Utrecht is gemaakt op basis van de weging van veel factoren en onderbouwd in een aantal (ook onafhankelijke) onderzoeken. Voor de drie voormalige gemeenten is echter de belangrijkste reden geweest om te kiezen voor de provincie Utrecht, de grote economisch vervlechting van Vijfheerenlanden met de regio Utrecht. Gelet daarop, werd het van groot bestuurlijk belang geacht om ook mee te willen praten en mee te besluiten in de regio Utrecht en dus de provincie Utrecht. Denk daarbij aan besluiten over de realisatie van verkeersinfrastructuur, woningbouwcontingenten en –locaties en bedrijfsterreinen.

27. Is het wel juist dat bestuurders die mede schuldig zijn aan het drama Niemans nu nog deel uitmaken van het bestuur?

Het huidige college van Burgemeester en Wethouders wil samen met de gemeenteraad, inwoners en ondernemers vooruitkijken naar de toekomst en er de schouders onder zetten om van Vijfheerenlanden een sterke gemeente te maken die er voor alle inwoners is. De beslissingen door het gemeentebestuur in het verleden zijn gebaseerd op deugdelijke adviezen. Dat zaken in een rechtszaak anders kunnen uitpakken is helaas ook hier het geval.

28. Bent u bekend met het rapport "Procesevaluatie herindeling Vijfheerenlanden" van 09-06-2020 van Partners + Pröpper?

Jazeker. Maar dit rapport betreft niet de zaak Niemans.

29. Als de accountant in de jaarrekening 2017 een reservering van € 12 miljoen nog aanvaardbaar geacht heeft, zal de accountant de gemeente wel uitgebreid geïnformeerd hebben over de risico’s m.b.t. deze post. In elk geval rijst de vraag of de gemeente Vianen in het fusieproces de onzekerheden en risico’s wel voldoende heeft gedeeld. En t.a.v. raadsleden die voor de fusie waren en zeggen steeds te zijn bijgepraat komt de vraag naar voren: hebben ze zelf ook wel vastgesteld dat ze voldoende bijgepraat zijn? Is er wel echt kennisgenomen van de uitspraak van het Gerechtshof in jaar 2017? Ze lijken veel te veel op informatie van de gemeente Vianen te hebben geleund. Ook die raadsleden hadden moeten weten dat de uitspraak van het gerechtshof Den Haag 2017 niet door de gemeente Vianen is verwerkt, Of is het zo dat de risico’s hieromtrent meer gebagatelliseerd zijn, wetend dat een zichtbaar slechte financiële positie van de gemeente Vianen een sta-in-de-weg zou zijn geweest bij het fusieproces?

De risico’s zijn niet verkeerd ingeschat door de gemeente Vianen, respectievelijk Vijfheerenlanden. De risico’s zijn altijd ingeschat op basis van de onherroepelijkheid van gerechtelijke uitspraken. Deze inschattingen (ramingen) zijn ook altijd gecontroleerd en goedgekeurd door de controlerend accountants. Daar de uitspraak in 2017 van het Gerechtshof Den Haag nog voor beroep vatbaar was, is in de jaarstukken 2017 van de gemeente Vianen het in de voorziening op te nemen bedrag bepaald op basis van het door de gemeente Vianen gedane schikkingsvoorstel. Nadat de Hoge Raad in 2019 het cassatieverzoek van de gemeente Vianen (toen inmiddels gemeente Vijfheerenlanden) heeft afgewezen, heeft de gemeente Vijfheerenlanden in de jaarstukken 2018 (en vervolgens ook 2019) het bedrag van de voorziening verhoogd naar circa € 41 miljoen. 

30. Is er op enige wijze in overleg met de accountant, vanwege de fusie mogelijk zwaarwegende vragen vanuit de accountant van tafel gegaan? Zijn er gespreksverslagen? Zijn de aantekeningen in het dossier van de accountant openbaar?

Het dossier van de accountant is per definitie vertrouwelijk. Overigens zijn de risico’s niet verkeerd ingeschat door de gemeente Vianen, respectievelijk Vijfheerenlanden. De risico’s zijn altijd ingeschat op basis van de onherroepelijkheid van gerechtelijke uitspraken. Deze inschattingen (ramingen) zijn ook altijd gecontroleerd en goedgekeurd door de controlerend accountants. De opvatting van de accountant is daarbij ook altijd gevolgd. Zou de gemeente dit immers niet gedaan hebben, dan zou de accountant nooit een goedkeurende verklaring bij de jaarrekening hebben verstrekt. 

31. Hoe is de veel te lage inschatting überhaupt mogelijk geweest, terwijl duidelijk is dat wettelijke rente en inkomstenderving normaal zijn in zulke zaken?

De risico’s zijn niet verkeerd ingeschat door de gemeente Vianen, respectievelijk Vijfheerenlanden. De risico’s zijn altijd ingeschat op basis van de onherroepelijkheid van gerechtelijke uitspraken. Deze inschattingen (ramingen) zijn ook altijd gecontroleerd en goedgekeurd door de controlerend accountants. De opvatting van de accountant is daarbij ook altijd gevolgd. Zou de gemeente dit immers niet gedaan hebben, dan zou de accountant nooit een goedkeurende verklaring bij de jaarrekening hebben verstrekt. Het feit dat het schadebedrag de afgelopen drie jaren is gestegen wordt veroorzaakt doordat het Gerechtshof nieuwe uitspraken doet en afwijkt van adviezen van deskundigen die door het Gerechtshof zelf zijn aangewezen en van eerdere uitspraken van het Gerechtshof.

32. Waarom is er niet gewacht met de fusie tot na de uitspraak?

De fusie was al vergevorderd en het wetgevingstraject voor de vorming van Vijfheerenlanden was al in uitvoering toen het Gerechtshof Den Haag in augustus 2017 zijn uitspraak deed. Het is daarvoor geen issue geweest tijdens het fusieproces omdat Vianen immers meer dan voldoende geld had gereserveerd voor een claim op basis van de toen bekende inzichten.

33. De bevolking was tegen deze herindeling en verplaatsing naar de provincie Utrecht. Er is door verschillende inwoners gewezen op de lijken in de kast bij Vianen. Waarom hebben de raadsleden toen niet geluisterd naar de plaatselijke bevolking?

De voorkeur van de inwoners van de gemeente Zederik is zeker meegewogen. Maar uiteindelijk is de provinciekeuze een besluit geweest van de colleges en gemeenteraden van de drie voormalige gemeenten. En een grote meerderheid van raadsleden van de drie gemeenten heeft ingestemd met de keuze voor de provincie Utrecht. 
Overigens is het democratisch genomen besluit van de drie gemeenteraden tot fusie, pas genomen nadat er allerlei inwonersavonden en participatie (onder meer via enquêtes) hebben plaatsgevonden over de fusie. Veel inwoners van de gemeente Zederik en ook het college en de gemeenteraad van de gemeente Zederik waren voor de fusie. Pas daarna is de keuze voor de provincie Utrecht een belangrijk vraagstuk geworden. Daar was een flink deel van de bevolking van Zederik inderdaad niet voor en ook de gemeenteraad van Zederik in meerderheid niet. Maar uiteindelijk is met de drie gemeenten gezamenlijk in meerderheid besloten om te kiezen voor de provincie Utrecht. Deze provinciekeuze heeft echter niets te maken met de zaak Niemans. Want ook als de gemeente Vijfheerenlanden een Zuid-Hollandse gemeente was geworden, dan had die Zuid-Hollandse gemeente Vijfheerenlanden met de huidige problematiek te maken gehad.

34. Is er destijds niet overwogen een referendum te houden wat de inwoners wilden?

Het democratisch genomen besluit van de drie gemeenteraden tot fusie, is pas genomen nadat er allerlei inwonersavonden en participatie (onder meer via enquêtes) hebben plaatsgevonden over de fusie. Veel inwoners van de gemeente Zederik en ook het college en de gemeenteraad van de gemeente Zederik waren voor de fusie. Pas daarna is de keuze voor de provincie Utrecht een belangrijk vraagstuk geworden. Daar was een flink deel van de bevolking van Zederik inderdaad niet voor en ook de gemeenteraad van Zederik in meerderheid niet. Maar uiteindelijk is met de drie gemeenten gezamenlijk in meerderheid besloten om te kiezen voor de provincie Utrecht. Deze provinciekeuze heeft echter niets te maken met de zaak Niemans. Want ook als de gemeente Vijfheerenlanden een Zuid-Hollandse gemeente was geworden, dan had die Zuid-Hollandse gemeente Vijfheerenlanden met de huidige problematiek te maken gehad.

35. Welke politieke partijen en raadsleden hebben voor deze samenvoeging gestemd en welke raadsleden waren er op tegen?

In Vianen stemden 16 raadsleden voor de fusie en 1 raadslid was tegen. In Leerdam waren alle 19 raadsleden voorstander van de fusie. In Zederik gingen 10 raadsleden akkoord en waren er 5 tegen de fusie.
In de vergaderingen van 10 november 2015 was de stemming als volgt.

Vóór: 
Leerdam       CDA, VVD, PvdA, SGP, L2000, CU (unaniem)
Vianen          CDA, VVD, PvdA, SGP, CU, D66, Lokaal Alert
Zederik         CDA, VVD, PvdA, SGP

Tegen:
Leerdam       geen
Vianen          Stem van Vianen
Zederik         VKG en CU

36. Is er gelogen tegen de Zederikse raad over deze kwestie zoals wordt gesuggereerd? Wordt hier net als bij de kindertoeslagen affaire geprobeerd een ander de schuld te geven en denkt men er zodoende makkelijk mee weg te komen?

Nee, de gemeenteraden zijn altijd uitgebreid (maar wel vertrouwelijk) geïnformeerd. Dit gebeurde op basis van de feiten die bekend waren op het moment dat de gemeenteraden geïnformeerd werden. Daarbij geldt dat een rechter een gerechtelijk deskundige aanwijzen als de rechter de kennis mist die relevant is voor de berechting van een geschil. Dit is in de zaak Niemans gebeurd. In 2005 heeft het Gerechtshof te Den Haag een commissie van drie deskundigen aangewezen met als opdracht te rapporteren over wat de marktgevolgen zouden zijn in termen van effect op afzet en prijzen, van grootschalige toetreding van Niemans. Vervolgens hebben deze deskundigen, mede op verzoek van Niemans en de gemeente Vianen, in 2010 van het Gerechtshof Den Haag de vervolgopdracht gekregen om de schade te berekenen. In 2014 heeft de commissie zijn eindrapport uitgebracht. Deze commissie van deskundigen heeft de schade (een vergoeding voor winstderving) voor Niemans geraamd op een bandbreedte van € 1,5 miljoen tot € 15 miljoen. Het komt niet vaak voor dat een rechter afwijkt van een op verzoek van de rechter uitgebracht advies van deskundigen. In de zaak Niemans is dit nu echter al twee keer gebeurd en wel met enorme financiële gevolgen. In 2017 heeft dit geleid tot een verhoging van de schade tot circa € 39 miljoen en in december 2020 tot een verhoging van de schade tot € 92 miljoen. Met andere woorden: het huidige schadebedrag heeft volstrekt geen relatie meer met het door de commissie van deskundigen opgestelde advies.

37. Zijn de Zederikse raadsleden persoonlijk aansprakelijk te stellen voor deze enorme flater?

Nee, dit kan niet. Raadsleden zijn volksvertegenwoordigers. Volksvertegenwoordigers kunnen voor een democratisch genomen besluit niet hoofdelijk (financieel) aansprakelijk worden gesteld. Volksvertegenwoordigers dienen namelijk in hun vergaderingen te kunnen spreken en besluiten zonder de vrees of dreiging daarvoor persoonlijk te worden betrokken in gerechtelijke procedures. Gekozen volksvertegenwoordigers genieten immuniteit voor alles wat zij mondeling of schriftelijk inbrengen in de vergaderingen van het volks vertegenwoordigend orgaan waarvan zij deel uitmaken. Dat geldt ook voor de wijze waarop zij hun stem uitbrengen. Ze kunnen daarvoor niet strafrechtelijk worden vervolgd of privaatrechtelijk op worden aangesproken. Dit principe is vastgelegd in de Grondwet en voor leden van gemeenteraden ook in de Gemeentewet.

38. De uitkomst van een rechtszaak is altijd onzeker. Het is algemeen bekend dat advocaten zelden tot nooit uitspraken doen over de kans van slagen van een zaak. Waarom heeft de raad van Zederik dan kennelijk zoveel waarde gehecht aan een rapport van de Commissie van Deskundigen, dat ook nog eens dateerde uit 2014?

Omdat dit een commissie van deskundigen is die door het Gerechtshof zelf is aangewezen. Dit gebeurt regelmatig en veelal wijkt een Gerechtshof niet af van het advies dat door de deskundigen wordt gegeven. De drie aangewezen deskundigen zijn geen juristen maar accountants die expert zijn in vraagstukken over ondernemingswaardering.  

39. In het bedrijfsleven wordt geen enkele deal gemaakt als er financiële onzekerheid is over bepaalde kwesties, tenzij de financiële risico’s voldoende kunnen worden afgedekt. Waarom is de raad van Zederik de fusie tot Vijfheerenlanden aangegaan zonder dat het Niemans-risico voldoende was afgedekt of een ontbindende voorwaarde is opgenomen?

De risico’s zijn niet verkeerd ingeschat door de gemeente Vianen, respectievelijk Vijfheerenlanden. De risico’s zijn altijd ingeschat op basis van de onherroepelijkheid van gerechtelijke uitspraken. Deze inschattingen (ramingen) zijn ook altijd gecontroleerd en goedgekeurd door de controlerend accountants. De opvatting van de accountant is daarbij ook altijd gevolgd. Als de gemeente dit immers niet gedaan had, dan had de accountant nooit een goedkeurende verklaring bij de jaarrekening verstrekt. Het feit dat het schadebedrag de afgelopen drie jaren is gestegen wordt veroorzaakt doordat het Gerechtshof nieuwe uitspraken doet en afwijkt van adviezen van deskundigen die door het Gerechtshof zelf zijn aangewezen en van eerdere uitspraken van het Gerechtshof.

Gemeentelijke fusies komen bovendien tot stand door een wetgevingsproces. Daarin is geen plaats voor een dergelijke ontbindende voorwaarde.

40. De inwoners van Zederik zijn ontzettend benadeeld door het onvoldoende afdekken van het financiële risico Niemans of het ontbreken van een ontbindende voorwaarde. Om in de termen van de landelijke politiek te blijven; er is de inwoners van Zederik ongekend onrecht aangedaan. Volgt het huidige college de lijn van het kabinet door af te treden?

Het huidige college wil samen met de gemeenteraad, inwoners en ondernemers vooruitkijken naar de toekomst en er de schouders onder zetten om van Vijfheerenlanden een sterke gemeente te maken die er voor alle inwoners is. Aftreden past niet in dit voornemen.

41. Waarom is de gehele kwestie rondom Niemans niet buiten de herindeling gehouden? Zakelijk zou je nooit zo’n deal met een lijk in de kast sluiten! Slecht bestuurderschap van voornamelijk het college van Zederik!

Het is niet mogelijk om dit buiten de herindeling te houden. Een herindeling is geen zakelijke overeenkomst. Als onderdeel van het fusietraject is door accountants in 2015 de financiële positie van de drie fusiegemeenten onderzocht. Daarover is onder meer gerapporteerd aan de drie gemeenteraden. Wat betreft de zaak Niemans hebben de accountants in 2015 geconcludeerd, dat de gemeente Vianen ruim voldoende middelen had gereserveerd om een eventuele schadevergoeding in verband met de zaak Niemans te betalen.

42. Waarom heeft de voormalige gemeente Zederik geen transparantie geëist in de zaak Niemans voordat er een besluit is genomen voor het over gaan in de gemeente Vijfheerenlanden, de uitslag van de zaak Niemans en de gevolgen hiervan lijken nu toch verdacht veel op een verborgen gebrek met verregaande gevolgen voor de normale burger

De gemeenteraden zijn meerdere malen geïnformeerd en betrokken bij de weging van de goede en kwade kansen in de procedure en de te nemen vervolgstappen. Deze informatieverstrekking vond wel steeds in vertrouwelijke bijeenkomsten plaats omdat deze zaak “onder de rechter” was. Tijdens de fusie zijn de drie gemeenteraden inhoudelijk en financieel geïnformeerd over de zaak Niemans. Ook na de uitspraak 2017 van het Gerechtshof Den Haag zijn de drie gemeenteraden meerdere malen (vertrouwelijk) geïnformeerd. Dit ging over de inhoud van de zaak en over de mogelijke (financiële risico’s). Ook over het besluit om in cassatie te gaan bij de Hoge Raad zijn de drie gemeenteraden geïnformeerd.

43. Is de fusie heroverwogen door de betrokken gemeenten toen in 2017 de reservering verhoogt moest worden naar € 10 miljoen? Zo nee, waarom niet. Zo ja, waarom is de fusie doorgezet?

De gemeenteraden zijn meerdere malen geïnformeerd en betrokken bij de weging van de goede en kwade kansen in de procedure en de te nemen vervolgstappen. Deze informatieverstrekking vond wel steeds in vertrouwelijke bijeenkomsten plaats omdat deze zaak “onder de rechter” was. Tijdens de fusie zijn de drie gemeenteraden inhoudelijk en financieel geïnformeerd over de zaak Niemans. Ook na de uitspraak 2017 van het Gerechtshof Den Haag zijn de drie gemeenteraden meerdere malen (vertrouwelijk) geïnformeerd. Dit ging over de inhoud van de zaak en over de mogelijke (financiële risico’s). Ook over het besluit om in cassatie te gaan bij de Hoge Raad zijn de drie gemeenteraden geïnformeerd.

44. Is de fusie heroverwogen door de betrokken gemeenten toen in 2018 de reservering verhoogt moest worden naar € 41 miljoen? Zo nee, waarom niet. Zo ja, waarom is de fusie doorgezet?

Zie het antwoord op vraag 43.

De fusie was al vergevorderd en het wetgevingstraject Vijfheerenlanden was al in uitvoering toen het Gerechtshof Den Haag in augustus 2017 zijn uitspraak deed. Het is voor die tijd geen onderwerp geweest tijdens het fusieproces omdat Vianen immers meer dan voldoende geld had gereserveerd voor een claim.

45. Hebben de fusiegemeenten inspraak gehad op de schikkingspogingen met Niemans? Zo ja, hoe? Zo nee, waarom niet?

Naar aanleiding van de uitspraak 2017 van het Gerechtshof Den Haag heeft de gemeenteraad van Vianen (met instemming van de gemeenteraden van Leerdam en Zederik) een schikkingmandaat gegeven aan het college van Vianen van € 22 miljoen. Een eerste schikkingsvoorstel van € 10 miljoen is toen door Niemans afgewezen en beantwoord met een schikkingsvoorstel van € 52 miljoen. Dus ruim boven het door de gemeenteraad van Vianen afgegeven mandaat en ook ruim boven de door het Gerechtshof Den Haag gedane uitspraak. Door Niemans is toen ook aangeven dat er over dit bedrag niet onderhandeld kon worden. Om dit bedrag in perspectief te zetten: het bedrag van € 52 miljoen in 2017 is in euro’s van 1976 (als er toen al euro’s waren geweest) een bedrag van ruim € 16 miljoen. De gemeente Vianen (en daarna de gemeente Vijfheerenlanden) was - en is - van mening dat dit bedrag (aan volgens Niemans gederfde winst) in geen verhouding staat tot de door Niemans in 1976 voorgenomen investering van ruim € 3,8 miljoen. Het schikkingsvoorstel 2017 van Niemans van € 52 miljoen stond ook in geen verhouding tot de door de commissie van deskundigen (in opdracht van het Gerechtshof Den Haag) gemaakte raming van maximaal circa € 15 miljoen (in euro’s van 2014). De gemeente Vianen heeft daarom in 2017 moeten besluiten om op dat moment niet verder te gaan met een traject gericht op schikking en dus door te procederen.

46. Het was de bedoeling dat de rechtszaak afgerond was voor de fusie (aldus toenmalig wethouder Wijnmaalen); is de fusie heroverwogen toen dit niet mogelijk bleek? Zo nee, waarom niet. Zo ja, waarom is de fusie doorgezet?

De fusie was al vergevorderd en het wetgevingstraject Vijfheerenlanden was al in uitvoering toen het Gerechtshof Den Haag in augustus 2017 zijn uitspraak deed. Het is voor die tijd geen onderwerp geweest tijdens het fusieproces omdat Vianen immers meer dan voldoende geld had gereserveerd voor een claim.

47. Waarom is er ook tijdens de samenvoeging van de gemeentes geen transparantie geweest over deze zaak?

De gemeenteraden zijn meerdere malen geïnformeerd en betrokken bij de weging van de goede en kwade kansen in de procedure en de te nemen vervolgstappen. Deze informatieverstrekking vond wel steeds in vertrouwelijke bijeenkomsten plaats omdat deze zaak “onder de rechter” was. Tijdens de fusie zijn de drie gemeenteraden inhoudelijk en financieel geïnformeerd over de zaak Niemans. Ook na de uitspraak 2017 van het Gerechtshof Den Haag zijn de drie gemeenteraden meerdere malen (vertrouwelijk) geïnformeerd. Dit ging over de inhoud van de zaak en over de mogelijke (financiële risico’s). Ook over het besluit om in cassatie te gaan bij de Hoge Raad zijn de drie gemeenteraden geïnformeerd.

4 Na de fusie/ nu

48. Wat gaat de bevolking van Leerdam dit kosten?

Het kost de gemeente Vijfheerenlanden een bedrag van bijna € 92 miljoen. Hiervan was € 41 miljoen al voorzien (gespaard) door de voormalige gemeente Vianen. Er is dus sprake van een verlies van € 51 miljoen. Dit verlies moet gedekt worden uit de reserves van de gemeente Vijfheerenlanden. Deze reserves waren bedoeld voor investeringen op het gebied van bijvoorbeeld infrastructuur, woningbouw, sport en duurzaamheid. Deze investeringen kunnen daarom voorlopig niet doorgaan. 

Maar voor de begroting 2021-2024 vallen de financiële consequenties mee. Om het schadebedrag te betalen moeten we weliswaar een lening afsluiten, maar de rente is op dit moment heel laag. Het extra rentebedrag past daarom in onze begroting. Het schadebedrag in verband met de uitspraak Niemans hoeft dan ook geen consequenties te hebben voor de hoogte van de woonlasten (zoals de OZB). Vanzelfsprekend moet de lening wel weer geleidelijk worden afgelost. Deze aflossingen betreffen echter geen lasten en hebben geen consequenties voor de gemeentelijke begroting.

49. Kunt u oud-Leerdammers geruststellen door aan te geven hoe twee jaar geleden is gewaarborgd dat een eventuele tegenvaller niet ten koste van de inwoners van Leerdam (nu ca. 1000€ per inwoner dus) zou gaan? Of andersom voor de inwoners van Vianen bij een tegenvaller natuurlijk...

Zie het antwoord op vraag 48.

50. Hoe kan het zijn dat uiteindelijk de kosten toch worden afgewenteld (linksom of rechtsom; bijvoorbeeld door verminderde investeringen) op een kleine groep inwoners die hier niets mee te maken heeft gehad?

Zie het antwoord op vraag 48.

51. Komt er ook een bijdrage van de provincie Utrecht, waar Vianen altijd toe heeft behoord

Vooralsnog hebben Rijk en provincie hierover geen toezeggingen gedaan. Wel hebben Rijk en provincie nu toegezegd om - samen met de gemeente Vijfheerenlanden – de inhoudelijke en financiële consequenties voor de gemeente Vijfheerenlanden van de uitspraak van het Gerechtshof over de zaak Niemans te onderzoeken. Overigens heeft de provincie Utrecht als toezichthouder geen “morele verplichting” om financieel bij te dragen. Als financieel toezichthouder ziet de provincie erop toe dat de gemeente een sluitende begroting heeft. Daarbij houdt de provincie toezicht op hoofdlijnen en vormt de begroting de basis van het toezicht. Elk jaar beoordeelt het college van Gedeputeerde Staten (GS) of de begroting structureel sluitend is. Structureel sluitend betekent dat de jaarlijks terugkerende uitgaven zijn gedekt door jaarlijks terugkerende inkomsten. Daarnaast beoordeelt de provincie of de raming (de schets van de begroting) realistisch is. Wanneer dit niet het geval is, beoordeelt GS of zij verwacht dat dit evenwicht in de eerstvolgende jaren wel tot stand wordt gebracht. Bij de beoordeling kijkt de toezichthouder ook naar andere documenten, zoals de jaarrekening. In zijn toezicht op de gemeentebegroting heeft de toezichthoudende provincie dus geen verantwoordelijkheid voor het toezicht op – of de controle van – individuele gemeentelijke risico’s, zoals de zaak Niemans.

52. Komt er ook een bijdrage van het rijk?

Zie het antwoord op vraag 51.

53. Is de raad met mij van mening dat de financiële toezichthouder provincie Utrecht, gezien het feit dat jarenlang niets gezegd is over de financiën van Vianen op dit punt, moreel gezien zeker uit die solidariteit betrokken moet worden, en dat dat concreet betekent dat de provincie meedeelt in de kosten van de uitspraak?

Zie het antwoord op vraag 51.

54. Wie gaat uiteindelijk het bedrag van circa € 90 miljoen betalen?

De gemeente Vijfheerenlanden moet het bedrag van € 92 miljoen betalen. De gemeente Vijfheerenlanden is rechtsopvolger van de gemeente Vianen, die weer rechtsopvolger was van het Industrieschap Hagestein-Vianen (waar de schade 44 jaar geleden is veroorzaakt).

55. De geheimhouding over de zaak Niemans wordt opgeheven. Op welke wijze gaan de voormalige wethouders en raadsleden van Zederik, die nu geen onderdeel meer uitmaken van college en/of raad verantwoording afleggen aan de inwoners van Zederik?

In een extra openbare raadsvergadering op 3 februari 2020. is verantwoording afgelegd en zijn ook alle vragen beantwoord die door inwoners zijn gesteld.

Overigens is niet de geheimhouding op de gehele zaak Niemans opgeheven. Niet de gehele zaak viel immers onder geheimhouding. Het gehele dossier valt na het opheffen van de college- en raadsgeheimhouding onder de Wet openbaarheid van bestuur.

56. Hoeveel gaat dat Niemans gedoe uit Vianen provincie Utrecht mij als Meerkerkse Zuid-Hollander kosten?

Het kost de gemeente Vijfheerenlanden een bedrag van bijna € 92 miljoen. Hiervan was € 41 miljoen al voorzien (gespaard) door de voormalige gemeente Vianen. Er is dus sprake van een verlies van € 51 miljoen. Dit verlies moet gedekt worden uit de reserves van de gemeente Vijfheerenlanden. Deze reserves waren bedoeld voor investeringen op het gebied van bijvoorbeeld infrastructuur, woningbouw, sport en duurzaamheid. Deze investeringen kunnen daarom voorlopig niet doorgaan. Maar voor de begroting 2021-2024 vallen de financiële consequenties mee. Om het schadebedrag te betalen moeten we weliswaar een lening afsluiten, maar de rente is nu heel laag. Het extra rentebedrag past daarom in onze begroting. Het schadebedrag in verband met de uitspraak Niemans hoeft dan ook geen consequenties te hebben voor de hoogte van de woonlasten (zoals de OZB). Vanzelfsprekend moet de lening wel weer geleidelijk worden afgelost. Deze aflossingen betreffen echter geen lasten en hebben geen consequenties voor de gemeentelijke begroting.

57. Zijn bij het vaststellen van de jaarstukken wel de juiste waarderingsgrondslagen gehanteerd en zijn deze wel nageleefd? Is dit ook voor de burger te controleren?

De risico’s zijn niet verkeerd ingeschat door de gemeente Vianen, respectievelijk Vijfheerenlanden. De risico’s zijn altijd ingeschat op basis van de onherroepelijkheid van gerechtelijke uitspraken. Deze inschattingen (ramingen) zijn ook altijd gecontroleerd en goedgekeurd door de controlerend accountants. Als de gemeente de risico’s onjuist gewaardeerd hebben, dan had de accountant nooit een goedkeurende verklaring bij de jaarrekening verstrekt.

Omdat de uitspraak in 2017 van het Gerechtshof Den Haag nog voor beroep vatbaar was, is in de jaarstukken 2017 van de gemeente Vianen het in de voorziening op te nemen bedrag bepaald op basis van het door de gemeente Vianen gedane schikkingsvoorstel. Nadat de Hoge Raad in 2019 het cassatieverzoek van de gemeente Vianen (toen gemeente Vijfheerenlanden) heeft afgewezen, heeft de gemeente Vijfheerenlanden in de jaarstukken 2018 (en vervolgens ook 2019) het bedrag van de voorziening verhoogd naar circa € 41 miljoen.

58. Wij vrezen voor een enorme ozb verhoging, afschaffing van de subsidies voor de diverse verenigingen en daardoor de ondergang van vele verenigingen. Met andere woorden de leefbaarheid van onze mooie dorpen komt in groot gevaar.

Voor de begroting 2021-2024 van de gemeente Vijfheerenlanden vallen de financiële consequenties mee. Om het schadebedrag te betalen moeten we weliswaar een lening afsluiten, maar de rente is nu heel laag. Het extra rentebedrag past daarom in onze begroting. Het schadebedrag in verband met de uitspraak Niemans hoeft dan ook geen consequenties te hebben voor de hoogte van bijvoorbeeld de woonlasten (zoals de OZB) of de hoogte van de aan verenigingen te verstrekken subsidies. Wel is het zo dat het schadebedrag Niemans vooral wordt betaald door reserves in te zetten die voor investeringen zijn bedoeld.  Dit zijn reserves voor (nog aan te wijzen) investeringen in sport- en cultuurvoorzieningen. Deze investeringen kunnen  voorlopig niet doorgaan. 

59. Hoe zorgt u ervoor dat de inwoners van Zederik niet mee gaan betalen aan de Niemans-claim?

Het kost de gemeente Vijfheerenlanden een bedrag van bijna € 92 miljoen. Hiervan was € 41 miljoen al voorzien (gespaard) door de voormalige gemeente Vianen. Er is dus sprake van een verlies van € 51 miljoen. Dit verlies moet gedekt worden uit de reserves van de gemeente Vijfheerenlanden. Deze reserves waren bedoeld voor investeringen op het gebied van bijvoorbeeld infrastructuur, woningbouw, sport en duurzaamheid. Deze investeringen kunnen daarom voorlopig niet doorgaan. Maar voor de begroting 2021-2024 vallen de financiële consequenties mee. Om het schadebedrag te betalen moeten we weliswaar een lening afsluiten, maar de rente is nu heel laag. Het extra rentebedrag past daarom in onze begroting. Het schadebedrag in verband met de uitspraak Niemans hoeft dan ook geen consequenties te hebben voor de hoogte van de woonlasten (zoals de OZB). Vanzelfsprekend moet de lening wel weer geleidelijk worden afgelost. Deze aflossingen betreffen echter geen lasten en hebben geen consequenties voor de gemeentelijke begroting.

60. Van een financieel gezonde gemeente worden we nu een armlastige gemeente die aan het infuus ligt bij de provincie! Burgers van voormalig Zederik en Leerdam mogen zeker hiervoor de rekening niet gepresenteerd krijgen! Hoe gaan jullie dit oplossen?

Zie het antwoord op vraag 59.

61. Volgens de CDA fractie van Zederik zou de herindeling met Vianen en provincie Utrecht ons als nieuwe gemeente meer vitaliteit geven. Ons is nooit duidelijk geworden waarop dit gebaseerd is. Men weet in Utrecht niet eens waar Ameide en Tienhoven liggen. We hangen er maar bij. Hoe gaan jullie alsnog die vitaliteit bieden?

De gedachte achter onze fusie is nog steeds actueel. Namelijk dat de gemeente Vijfheerenlanden een mooie en sterke plattelandsgemeente is met dorpen en steden die elkaar onderling kunnen aanvullen en versterken. En door onze schaalgrootte is de gemeente Vijfheerenlanden in staat om ook regionaal actief betrokken te zijn bij besluiten die onze gemeente aangaan en bij besluiten die onze gemeente verder kunnen versterken. Overigens weten “ze” in Utrecht best wel waar Ameide ligt. Zo woont de Commissaris van de Koning van de provincie Utrecht, de heer Oosters, in Ameide.

62. Waarom betaalt provincie Utrecht niet mee aan dit hele probleem? Zij wilden toch zo graag Zederik en Leerdam in provincie Utrecht? Waarom is dit niet in de herindeling meegenomen?

Op dit moment hebben Rijk en provincie hierover geen toezeggingen gedaan. Wel hebben de gemeente Vijfheerenlanden, de provincie Utrecht en het Ministerie van BZK nu met elkaar afgesproken om de gevolgen van de gerechtelijke uitspraak voor de ambities van Vijfheerenlanden in relatie tot de financiële positie in kaart te brengen. Hierbij wordt ook geïnventariseerd welke mogelijkheden er zijn om de gemeentelijke ambities in de toekomst alsnog te realiseren. Daarbij wordt ook gekeken welke mogelijkheden er zijn om koppelingen te maken met provinciaal- en Rijksbeleid. De provincie en het Ministerie van BZK ondersteunen de gemeente  op twee manieren: 

  1. De provincie Utrecht en het Ministerie van BZK betalen mee aan het onderzoek dat in opdracht van de gemeente Vijfheerenlanden wordt uitgevoerd door een extern bureau
  2. De provincie Utrecht en het Ministerie van BZK brengen kennis  in
63. Wat gaat de gemeente doen om deze extra last voor de burger tot een minimum te beperken, veel inwoners van de voormalige gemeente Zederik hebben hier al voor gewaarschuwd en zitten niet te wachten op extra lasten om de mede te moeten betalen voor een schuld waar de inwoners van voormalig Zederik eigenlijk niks mee te maken hebben.

Het kost de gemeente Vijfheerenlanden een bedrag van bijna € 92 miljoen. Hiervan was € 41 miljoen al voorzien (gespaard) door de voormalige gemeente Vianen. Er is dus sprake van een verlies van € 51 miljoen. Dit verlies moet gedekt worden uit de reserves van de gemeente Vijfheerenlanden. Deze reserves waren bedoeld voor investeringen op het gebied van bijvoorbeeld infrastructuur, woningbouw, sport en duurzaamheid. Deze investeringen kunnen daarom voorlopig niet doorgaan. Maar voor de begroting 2021-2024 vallen de financiële consequenties mee. Om het schadebedrag te betalen moeten we weliswaar een lening afsluiten, maar de rente is nu heel laag. Het extra rentebedrag past daarom in onze begroting. Het schadebedrag in verband met de uitspraak Niemans hoeft dan ook geen consequenties te hebben voor de hoogte van de woonlasten (zoals de OZB). Vanzelfsprekend moet de lening wel weer geleidelijk worden afgelost. Deze aflossingen betreffen echter geen lasten en hebben geen consequenties voor de gemeentelijke begroting.

64. Kan dit (terugdraaien fusie) ook op een manier waarop het schadebedrag niet-evenredig verdeeld wordt onder de splitsingspartners? Zo nee, waarom niet? Zo ja, hoe? Wat is de mening van de diverse partijen (raad en college) over dit idee?

Nee, dit is voor ons geen optie. De gedachte achter onze fusie is immers nog steeds actueel. Namelijk dat de gemeente Vijfheerenlanden een mooie en sterke plattelandsgemeente is met dorpen en steden die elkaar onderling kunnen aanvullen en versterken. En door onze schaalgrootte is de gemeente Vijfheerenlanden in staat om ook regionaal actief betrokken te zijn bij besluiten die onze gemeente aangaan en bij besluiten die onze gemeente verder kunnen versterken. Zelfs als het beëindigen van de fusie wordt overwogen, dan is dat geen oplossing voor ons huidige probleem. We kunnen immers niet drie jaar terug in de tijd. Het beëindigen van de fusie betekent in de praktijk het opsplitsen van de huidige gemeente. En dat is in de praktijk dus een gemeente die door de uitspraak in de zaak Niemans van het Gerechtshof Den Haag van december 2020 helaas een stuk minder vermogend is dan zij was. Overigens kost het beëindigen van de fusie ook geld.

65. Door een oud-wethouder van Zederik is gezegd dat er verwachtingen zijn gewekt betreffende een Utrechtse bijdrage in het geval dat er meer dan € 12 miljoen betaald moest worden.
•    Zijn deze verwachtingen inderdaad gewekt en als gebruikt voor de keuze om wel of niet tot fusie over te gaan?
•    Zijn er ook harde toezeggingen gedaan?
•    Zijn provincie en rijk momenteel bereid om mee te betalen? Zo nee, waarom niet? Zo ja, onder welke voorwaarden en met welke bedragen?

De uitspraken van deze wethouder zijn onjuist. Op dit moment hebben Rijk en provincie niet toegezegd dat zij bijdragen aan de schade Niemans. Wel hebben de gemeente Vijfheerenlanden, de provincie Utrecht en het Ministerie van BZK met elkaar afgesproken om de gevolgen van de gerechtelijke uitspraak voor de ambities van Vijfheerenlanden in relatie tot de financiële positie in kaart te brengen. Hierbij wordt ook geïnventariseerd welke mogelijkheden er zijn om de gemeentelijke ambities in de toekomst alsnog te realiseren. Daarbij wordt ook gekeken welke mogelijkheden er zijn om koppelingen te maken met provinciaal- en Rijksbeleid. De provincie en het Ministerie van BZK ondersteunen de gemeente  op twee manieren: 

  1. De provincie Utrecht en het Ministerie van BZK betalen mee aan de verkenning die onder opdrachtgeverschap van de gemeente Vijfheerenlanden wordt uitgevoerd door een extern bureau
  2. De provincie Utrecht en het Ministerie van BZK brengen kennis in
66. De gemeente heeft aangegeven het bedrag van € 90 miljoen te grote impact heeft op de uitvoering van gemeentelijke taken en het bedrag daarom niet maatschappelijk verantwoord te vinden. Dit zou meegenomen moeten worden door de rechter. De gemeente Vianen wekt met de reservering van € 41 miljoen de suggestie dat dít wel maatschappelijk verantwoord is; waarom is voor Vijfheerenlanden een bedrag van minder dan 3 x € 41 miljoen dan niet verantwoord?

De reservering van € 41 miljoen is gedaan op basis van de uitspraak van de Hoge Raad van 2019. Deze reservering moest dus getroffen worden. Ook het bedrag van € 41 miljoen is overigens niet maatschappelijk verantwoord. Om dit bedrag in perspectief te zetten: het bedrag van € 41 miljoen in 2019 is in euro’s van 1976 (als er toen al euro’s waren geweest) een bedrag van ruim € 13 miljoen. De gemeente Vianen (en daarna de gemeente Vijfheerenlanden) was - en is - van mening dat dit bedrag (aan volgens Niemans gederfde winst) niet in verhouding staat tot de door Niemans in 1976 voorgenomen investering van ruim € 3,8 miljoen. Het bedrag van € 41 miljoen stond ook niet in verhouding tot de door de commissie van deskundigen (in opdracht van het Gerechtshof Den Haag) gemaakte raming van maximaal circa € 15 miljoen (in euro’s van 2014, in euro’s van 1976 circa € 5 miljoen).

67. Is de maatschappelijk verantwoorde limiet afhankelijk van de grootte van een gemeente? Zo ja, waarom is dan niet gewacht met fuseren tot er een uitspraak was in deze zaak? Door te fuseren is namelijk deze limiet verhoogt en kan de rechter tot een hoger bedrag komen.

Welke bedrag maatschappelijk verantwoord is, is geen punt van overweging voor het Gerechtshof. Het staat dus los van de fusie.

68. Deze rechtszaak is in de gang van zaken (langstlopende zaak) en uitkomst (€ 90 miljoen; fusiepartners moeten meebetalen aan bedrag dat veel hoger is dan verwacht). Een onderzoek naar de gang van zaken (in combinatie met de fusie) lijkt mij belangrijk om soortgelijke situaties (in Vijfheerenlanden en elders) te voorkomen en lessen te trekken. Wil de gemeente de landelijke overheid oproepen een parlementaire enquête te doen op dit onderwerp, zodat betrokkenen onder ede verhoord kunnen worden? (Aangezien de fusie is deze zaak provincie-overstijgend) Zo nee, waarom niet?

De landelijke overheid geeft aan dat deze zaak echt bij de gemeente hoort. Vanzelfsprekend kan de gemeenteraad wel besluiten om een onderzoek te houden. Of dit gebeurt, is nog niet duidelijk.

69. Wat gaan wij als bewoners merken van de gerechtelijke uitspraak?
a.    Op korte termijn
b.    Op lange termijn

Het kost de gemeente Vijfheerenlanden een bedrag van bijna € 92 miljoen. Hiervan was € 41 miljoen al voorzien (gespaard) door de voormalige gemeente Vianen. Er is dus sprake van een verlies van € 51 miljoen. Dit verlies moet gedekt worden uit de reserves van de gemeente Vijfheerenlanden. Deze reserves waren bedoeld voor investeringen op het gebied van bijvoorbeeld infrastructuur, woningbouw, sport en duurzaamheid. Deze investeringen kunnen daarom voorlopig niet doorgaan. Maar voor de begroting 2021-2024 vallen de financiële consequenties mee. Om het schadebedrag te betalen moeten we weliswaar een lening afsluiten, maar de rente is nu heel laag. Het extra rentebedrag past daarom in onze begroting. Het schadebedrag in verband met de uitspraak Niemans hoeft dan ook geen consequenties te hebben voor de hoogte van de woonlasten (zoals de OZB). Vanzelfsprekend moet de lening wel weer geleidelijk worden afgelost. Deze aflossingen betreffen echter geen lasten en hebben geen consequenties voor de gemeentelijke begroting.

70. Hoe gaat de gemeente het vertrouwen terug winnen van de inwoners uit voormalige gemeentes Leerdam en Zederik die de samenvoeging mede door de zaak Niemans al niet zagen zitten en hier nu de dupe van lijken te worden?

Het huidige college wil samen met de gemeenteraad, inwoners en ondernemers vooruitkijken naar de toekomst en er de schouders onder zetten om van Vijfheerenlanden een sterke gemeente te maken die er voor alle inwoners is. Vertrouwen komt te voet en gaat te paard. Dit betekent dat de gemeente nog meer nadruk zal leggen op een goede dienstverlening en haar oor te luisteren legt bij de inwoners om zo te horen wat voor onze inwoners belangrijk is.

71. Gaat er naar deze zaak een gemeentelijke enquête plaats vinden, zodat er verantwoording komt naar de burgers.

In een extra openbare raadsvergadering op 3 februari 2021. is verantwoording afgelegd en zijn ook alle vragen beantwoord die door inwoners zijn gesteld. De gemeenteraad beslist of er nog nader onderzoek plaatsvindt.