Toespraak burgemeester Sjors Fröhlich Dodenherdenking 2021

Vanwege het coronavirus is de onderstaande 4 mei-toespraak van burgemeester Sjors Fröhlich op film opgenomen in het gemeentehuis van Vianen.

Beste inwoners van Vijfheerenlanden

In Nederland herdenken we op 4 mei onze oorlogsslachtoffers van de Tweede Wereldoorlog en van oorlogsgeweld sindsdien. We staan erbij stil dat de wereld sinds 1945 nog geen dag vrij is geweest van oorlog. Het is goed dat we dit met elkaar gedenken. 

Ook nu.
Juist nu.

Graag hadden we met elkaar herdacht, bij één van de mooie monumenten in onze gemeente. In gedachten zijn we daar.

Dit jaar van herdenken en vieren staat in het teken van het thema: ‘Ná 75 jaar vrijheid.’ Wat is er de afgelopen 75 jaar gebeurd? Hoe zijn we omgegaan met vrijheid? Wat betekent vrijheid nu voor ons? 
Daan Roovers, Denker des Vaderlands, is gevraagd om de jaar-thematekst te schrijven. Zij gaf het de toepasselijke titel ‘Het fundament van vrijheid.’ Graag neem ik u mee in haar bespiegelingen.

Nu, 76 jaar later, leven we in de grootste crisis sinds de Tweede Wereldoorlog – regeringsleiders benadrukken met deze woordkeuze de uitzonderlijke impact van de pandemie. Zowel de oorlog als de coronacrisis zijn wereldwijd en iedereen heeft ermee te maken. 
De crisis dringt diep door in ons dagelijks leven. De inperkingen van onze alledaagse en vanzelfsprekende vrijheden zijn ongekend. Het was een geheel nieuwe ervaring: verlaten winkelstraten, gesloten kantoren en cafés, de dringende oproep om thuis te blijven en – tot voor kort ondenkbaar – zelfs een avondklok. Ik ben mij er terdege van bewust dat de beperkingen veel vergen van ons doorzettingsvermogen. 

Nu er nog slechts enkelen in leven zijn die zich de Tweede Wereldoorlog actief herinneren, en het overgrote deel van de Nederlandse bevolking zelf nooit oorlog heeft gekend, is de huidige crisis de eerste grootschalige confrontatie met vrijheidsbeperking.

Het afgelopen jaar is de huidige situatie, veroorzaakt door het coronavirus vaak vergeleken met die van de Tweede Wereldoorlog. Het is begrijpelijk om een vreemde beangstigende situatie, waarbij slachtoffers vallen, de maatschappij tot stilstand komt, mensen angstig zijn en we beperkt worden in onze (sociale) bewegingsvrijheid, te vergelijken met een situatie die we kennen van verhalen, films en geschiedenislessen. Begrijpelijk misschien ook, vanuit het perspectief van autoriteiten, om mensen van de ernst van de situatie te doordringen. Begrijpelijk, maar gaat de vergelijking wel op? Ik waag het te betwijfelen.

Ja, mensen worden ziek, mensen overlijden. Verliezen hun baan. Bedrijven gaan failliet. Het is crisis. Ook sociaal en mentaal. Maar het is onvergelijkbaar met de gruwelijkheid en de alles verscheurende onmenselijkheid van oorlog. Je kunt de avondklok van de afgelopen maanden (waarbij je de beschikking hebt over Netflix en eten kunt laten thuisbezorgen) niet vergelijken met het onderduiken op de zolder van vreemden, het op transport worden gesteld naar een concentratiekamp of de angst om op straat te worden opgepakt.

Vrijheid is kwetsbaar. Dat wisten we al, maar dit is het afgelopen jaar opnieuw duidelijk geworden. Zeker voor een land waar vrijheid zo hoog in het vaandel staat als in Nederland, wegen inperkingen zwaar. 

Want vrijheid betekent: ‘Kunnen gaan en staan waar je wilt’ en ‘Je eigen keuzes kunnen maken’. Het is: ‘Jezelf kunnen zijn’, en ook ‘níet beperkt worden’. Maar vrijheid is natuurlijk ook: ‘Vrij zijn om te doen en om te zeggen wat je wilt’, onze vrijheid van meningsuiting. Hoezeer we ook van mening verschillen: het begrip vrijheid én de discussie erover horen bij onze traditie en onze cultuur. De vrijheid om te doen en te zeggen wat je wilt is in Nederland nagenoeg heilig. 
Ik constateer levendige discussies, sterke voor- en tegenargumenten als het gaat over de coronamaatregelen. Laten we die discussies koesteren, het houdt ons scherp en maakt ons bewust van de situatie. 

Momenteel leven we met beperkingen, een gevoelige inperking van onze gebruikelijke manier van leven. Van onze bewegingsvrijheid. Maar wat recht overeind blijft is de vrijheid van meningsuiting. We kunnen vrijelijk informatie en opvattingen uitwisselen, elkaar en het beleid bekritiseren, nieuwe perspectieven aandragen. En dat is nu net hét enorme verschil tussen deze crisis en een bezetting, en zet direct elke vergelijking in perspectief. 

De huidige beperkingen zijn pijnlijk. Voor mensen die het niet meer zien zitten, die snakken naar sociale contacten. Voor inwoners die ziek zijn geworden of naasten hebben verloren. Voor ondernemers die hun levenswerk ten onder zien gaan. Nu, maar ook na deze crisis moeten we hen helpen. Vrijheid is ook je verantwoordelijk voelen.

Ondanks alles leven we in een vrije samenleving. Waarbij we niet moeten vergeten om steeds opnieuw na te denken over de wijze waarop we deze vrijheid zo goed mogelijk beschermen. 

Elk jaar weer. 
Elke dag weer. 

Het behoud van onze vrijheid ligt in het altijd afwijzen van haat en geweld en in een rotsvaste toewijding aan onze democratie. Als de vrijheid op de proef wordt gesteld moeten we haar nog steviger omarmen.

We staan twee minuten stil bij de slachtoffers. 
We staan stil bij het verleden, maar ook bij de toekomst. 
Want, we weten het nu, vrijheid is nooit vanzelfsprekend.

Ik wens allen het allerbeste, dank u wel.

Bekijk hier de videoboodschap van 4 mei 2021.